U bevindt zich hier: Lijst stappen Stap 6  

STAP 6

Hoofdaccent: meervoud

Indien u nog geen Duits spreekt of nog niet redelijk foutloos kan schrijven, is het aangewezen te starten met de inleidende algemene informatie en de eerste stap.

Veronderstel dat u een zakenreis plant en wegens de files op de autosnelwegen zoveel mogelijk gewone wegen wil gebruiken. U vraagt daartoe de mening van uw collega:

"Was halten Sie davon? Wir werden die Autobahnen nicht nutzen um den Staus zuvorzukommen."
[vas halthn zi: da:fon vɪɐ ve:ɐdn di: authoba:nən nɪçt nutsn um de:n ʃthaus tsu:fo:ɐtsu:khomən]

 

Opmerking: Voortaan zal bij de weergave van de uitspraak de aspiratie-h steeds als een superscript weergegeven worden, om onderscheid te maken tussen een gewone "h" in bijvoorbeeld "ha:ɐ" en een geaspireerde uitgesproken "k,p,t" zoals in bijvoorbeeld: "o:pha" en in "thag". Daardoor wordt vermeden dat bij de uitspraak een "ph" zou verstaan worden als een Franse "-f-". Aanvulling hierbij: naast de aspiratie van "k,p,t" net voor een klinker worden "k,p,t" half geaspireerd net voor een doffe "e" (dit zullen we vanaf deze stap ook steeds respecteren).

In stap 5 worstelden we ons door het meervoud van vrouwelijke substantieven. Dat was al vrij complex. Geen goed nieuws: het meervoud van mannelijke en onzijdige substantieven is nog veel complexer! Het is zelfs zo onmogelijk om er zeer algemene vaste regels voor te geven, dat elke Duitse spraakkunst de raad geeft om woordenboeken te raadplegen. Dat belooft!

Inderdaad, het meervoud van substantieven kan u maar met zekerheid leren door middel van een woordenboek, of aan de hand van de lijst van alle substantieven uit de taalhulp voor gevorderden. Het is dan ook aangeraden deze link alvast te openen en naast uw venster met deze stap 6 klaar te houden.

Vooraf ter informatie: de schrijfwijze van alle substantieven (alle!) wordt steeds begonnen met een hoofdletter.

SPRAAKKUNST

substantief:   is de naam die gegeven wordt aan een object (bv.: mens, voorwerp) of een niet materieel iets (bv.: gevoelens). Men noemt dit ook een zelfstandig naamwoord.

onderwerp:   veelal de persoon of voorwerp die/dat iets doet in de zin, of waarvan een eigenschap vermeld wordt.

lijdend voorwerp:   de persoon of het voorwerp waarop de handeling in de zin uitgevoerd wordt.

lidwoord:   een woord dat aan een persoon of een voorwerp voorafgaat en er "lid" van geworden is.

naamval:    de verandering in een woord (verbuiging) die bepaalt welke woordsoort (bv.: onderwerp, lijdend voorwerp) het woord in de zin is. Belangrijk in het Duits!

verbuigen:    is het aanpassen van het woord aan de noodzakelijke naamval. Een tussenwerpsel of een bijwoord worden nooit verbogen.

nominatief:    is de naamval die bepaalt welke persoon of welk voorwerp het "onderwerp" van de zin is.

accusatief:    is de naamval die bepaalt - onder andere - welke persoon of welk voorwerp het "lijdend voorwerp" van de zin is.

Wil u de meervoudsvormen van substantieven zo goed mogelijk beheersen, dan helpt eigenlijk alleen maar de ervaring. Daarmee is vooral het taalgevoel bedoeld. Dat kan u zich onmogelijk in een korte tijd eigen maken. Daarom: heb a.u.b. geduld. Een goede raad: doorspartel stap 5 en deze stap 6 meermaals, laat er enkele dagen over heen gaan en herhaal deze stappen voor de zoveelste keer. En doorloop occasioneel de lijst van alle substantieven uit de taalhulp voor gevorderden op zoek naar substantieven waarvan u wel eens benieuwd bent, welke meervoudsvorm zij hebben. Het zal u wellicht opvallen, dat een aantal van hen zelfs meerdere meervoudsvormen hebben, ach ja...

Vooraleer enkele (relatief) helpende regels te geven voor het meervoud van mannelijke en onzijdige substantieven, is het goed te weten, dat in het Duits een dubbele klinker (wat op zich zelden voorkomt in deze taal) dubbel blijft bij het meervoud, en niet zoals in het Nederlands gereduceerd wordt tot één klinker zoals "het haar" -> "de haren" of "het meer" -> "de meren". In het Duits wordt het:

das Haar [das ha:ɐ] -> die Haare [di: ha:rə]

das Meer [das me:ɐ] -> die Meere [di: me:rə]     ["das Meer" betekent: de grote zee, de oceaan, is dus niet het Nederlandse woord "het meer"]

Bij substantieven in het Nederlands, die eindigen op een klinker, voegt men vaak de meervoudsuitgang toe door een trema (een dubbelpunt) boven de "e" van de uitgang "-en" te plaatsen zoals in "de zee" -> De zeeën". Dat doet men nooit in het Duits. Men laat dan eenvoudigweg de "e" van de meervoudsuitgang "-en" weg. Voorbeeld:

der See [de:ɐ ze:] -> die Seen [di: ze:n]     ["der See" (mannelijk) betekent in het Nederlandse "het meer", en "die See" (vrouwelijk) betekent in het Nederlandse "de zee" (niet zo uitgestrekt als "das Meer". Zo bijvoorbeeld is de Noordzee een "See" (die Nordsee [di: nortze:] en ook die Ostsee [di: ostze:]) terwijl de Middellandse Zee een "Meer" is, das Mittelmeer [das mɪtlme:ɐ:]. ]

 

Enkele helpende regels voor mannelijke en onzijdige substantieven in het meervoud

[Zoek de betekenis van onderstaande voorbeelden op in een woordenboek, indien u eraan zou twijfelen.]

1. De meeste mannelijke en onzijdige substantieven die eindigen op een klinker vormen het meervoud door toevoeging van een "-s". Voorbeelden:

der Opa [de:ɐ o:pha] -> die Opas [di: o:phas]

das Sofa [das zo:fa] -> die Sofas [di: zo:fas]

der Uhu [de:ɐ u:hu] -> die Uhus [di: u:hus]

das Echo [das ɛço] -> die Echos [di: ɛços]

2. De meeste mannelijke en onzijdige substantieven die eindigen op "-tum" vormen het meervoud "-tümer". Voorbeelden:

der Reichtum [de:ɐ raiçthu:m] -> die Reichtümer [di: raiçthy:mɐ]

das Fürstentum [das fyrsthənthu:m] -> die Fürstentümer [di: fyrsthənthy:mɐ]

Uitspraaktip: Bemerk dat bij de uitgang "-tum" de "u" steeds lang uitgesproken wordt: "u:", en parallel daaraan in het meervoud bij de uitgang "-tümer" de "ü" steeds lang uitgesproken wordt: "y:".

3. Afkortingen vormen een meervoud door er een "-s" aan toe te voegen. Voorbeelden:

der Lkw [de:ɐ ɛlkha:ve:] -> die Lkws [di: ɛlkha:ve:s]

Aandachtspunt: Het Nederlandse woord "vrachtwagen" wordt in het Duits zowel "der Lkw" [de:ɐ ɛlkha:ve:] als "der Lastwagen" [de:ɐ lastva:gn] alsook "der Laster" [de:ɐ lasthɐ]. De drie woorden worden in de gesproken taal evenveel gebruikt. Hetzelfde geldt voor het Nederlandse "auto". Dit wordt in het Duits zowel "der Pkw" [de:ɐ phe:kha:ve:] als "der Wagen" [de:ɐ va:gn] alsook "das Auto" [das autho:]. Pas op: "das Auto" is onzijdig.

Aandachtspunt: In het Nederlands zou men schrijven: "de L.K.W.'s". Bemerk dat men in het Duits geen punten zet tussen afkortingen en dat het teken -'- in alle omstandigheden weggelaten wordt voor de meervoudsuitgang "-s".

4. Vele vreemde mannelijke en onzijdige woorden, vooral uit het Engels en Frans, die helemaal niet verduitst zijn, vormen het meervoud door toevoeging van een "-s", of "-es" wanneer dat woord eindigt op een "s"-klank. Voorbeelden:

der Crash [de:ɐ krɛʃ] -> die Crashes [di: krɛʃəs]

das Meeting [das mi:thɪŋ] -> die Meetings [di: mi:thɪŋs]

das Souvenir [das zuvəni:ɐ] -> die Souvenirs [di: zuvəni:ɐs]

Uitspraaktip: Reeds in een eerdere stap is aangegeven, dat een "s" aan het begin van vreemde woorden steeds op zijn Duits wordt uitgesproken als een "z", ook al wordt de rest van het woord uitgesproken zoals in die vreemde taal.

 

Tja, en dan komen we aan het grootste deel der substantieven: voor hen is haast geen vaste regel te geven, met uitzondering van:

5. De meeste mannelijke en onzijdige substantieven die eindigen op "-er, -el, en " hebben geen toevoegsel in het meervoud, maar soms (!) kan de beklemtoonde klinker van het woord door umlaut veranderen. Ervaring zal u doen leren, wanneer die umlaut voorkomt. Voorbeelden:

der Adler [de:ɐ a:dlɐ] -> die Adler [di: a:dlɐ]

das Messer [das mɛsɐ] -> die Messer [di: mɛsɐ]

der Deckel [de:ɐ dɛkhl] -> die Deckel [di: dɛkhl]

der Lappen [de:ɐ laphn] -> die Lappen [di: laphn]

das Mädchen [das mɛ:tçən] -> die Mädchen [di: mɛ:tçən]

Maar:

der Vater [de:ɐ fa:thɐ] -> die Väter [di: fɛ:thɐ ]

das Kloster [das klo:sthɐ] -> die Klöster [di: klø:sthɐ]

der Vogel [de:ɐ fo:gl] -> die Vögel [di: fø:gl]

der Faden [de:ɐ fa:dn] -> die Fäden [di: fɛ:dn]

Uitspraaktip: Ook hier is het misschien nuttig om er nog eens op te wijzen, dat een doffe "e" in de woorduitgang "-en" niet uitgesproken wordt, tenzij deze doffe "e" net na een "m, n, ng" voorkomt. Belangrijk, vanaf nu vullen we die uitzondering aan: de doffe "e" wordt in de uitgang "-en" WEL uitgesproken net na een klinker, bij de woorduitgang "-chen" en na de medeklinkers "l, m, n, ng, r". Even memoriseren en u weet het voor in het vervolg. Voor het weglaten van de doffe "e" in de woorduitgang "-el" volgt in een latere stap nog meer.

6. Maar de net vermelde regel voor substantieven eindigend op "-er, -el, en " is niet steeds waar. Er zijn een aantal mannelijke substantieven eindigend op "-el" die voor het meervoud een "-n" toegevoegd krijgen. Daarom: bent u onzeker, raadpleeg dan steeds een woordenboek of de lijst van alle substantieven uit de taalhulp voor gevorderden. Voorbeelden:

der Stachel [de:ɐ ʃthaxl] -> die Stacheln [di: ʃthaxlən]

der Vetter [de:ɐ fɛthɐ] -> die Vettern [di: fɛthɐn]

7. De meeste (niet alle) mannelijke diernamen en vele (niet alle!) mannelijke substantieven die een eigenschap of een beroep van een persoon weergeven en niet eindigen op "-er", vormen een meervoud door toevoeging van "-en" (of "-n" indien die woorden eindigen op een "-e"). Voorbeelden:

der Bär [de:ɐ bɛ:ɐ] -> die Bären [di: bɛ:rən]

der Affe [de:ɐ afə] -> die Affen [di: afn]

der Elefant [de:ɐ elefant] -> die Elefanten [di: elefanthn]

der Riese [de:ɐ ri:ze;] -> die Riesen [di: ri:zn]

der Junge [de:ɐ juŋə] -> die Jungen [di: juŋən]

der Geck [de:ɐ gɛk] -> die Gecken [di: gɛkhn]

der Kandidat [de:ɐ khandida:t] -> die Kandidaten [di: khandida:thn]

der Laborant [de:ɐ laborant] -> die Laboranten [di: laboranthn]

der Fabrikant [de:ɐ fabrikant] -> die Fabrikanten [di: fabrikanthn]

Heel belangrijk: De woorden in deze net gegeven regel vormen een grote uitzondering in de verbuigingen. Namelijk: in alle naamvallen, behalve in de nominatief enkelvoud, gebruikt men die uitgang "-en", ongeacht of het om een enkelvoud of een meervoud gaat. Dat kan u best zeer goed onthouden. Het zal aan bod komen in stap 7.

8. De volgende vijf woorden vormen eveneens een meervoud door toevoeging van "-n" (de uitgang "-en" kan hierbij niet omdat deze woorden allen eindigen op een "e"). Zij vormen een aparte groep, wat in een verdere stap nog zal duidelijk worden bij de naamval genitief. Overigens vertonen zij zoals hier net boven de uitgang "-n" in alle naamvallen, ongeacht enkelvoud of meervoud, behalve in de nominatief enkelvoud en de net aangehaalde speciale genitief enkelvoud. Tot deze vijf substantieven telt ook het substantief der Glaube [de:ɐ glaubə] dat uiteraard geen meervoud kent. Onthou die zes woorden maar alvast. De vijf met meervoudsvorm zijn:

der Buchstabe [de:ɐ bu:xʃtha:bə] -> die Buchstaben [di: bu:xʃtha:bn]

der Friede [de:ɐ fri:də] -> die Frieden [di: fri:dn]

der Gedanke [de:ɐ gədaŋkhə] -> die Gedanken [di: gədaŋkhn]

der Name [de:ɐ na:mə] -> die Namen [di: na:mən]

der Wille [de:ɐ vɪlə] -> die Willen [di: vɪlən]

Heel belangrijk: Toch nog even accentueren! De woorden in deze net gegeven regel vormen een grote uitzondering in de verbuigingen. Namelijk: in alle naamvallen, behalve in de nominatief enkelvoud en in het geval van deze zes woorden hier net boven in de genitief enkelvoud, gebruikt men die uitgang "-n" (de uitgang "-en" kan hierbij niet omdat deze woorden allen eindigen op een "e"), ongeacht of het om een enkelvoud of een meervoud gaat. Dat kan u best zeer goed onthouden. Het zal aan bod komen in stap 7.

9. Nu zijn er nog een aantal mannelijke en onzijdige substantieven die in het meervooud de uitgang "-en" toegevoegd krijgen ( of "-n" indien zij eindigen op een "-e"), maar waarbij de naamvallen in het enkelvoud deze uitgangen niet krijgen (zich in het enkelvoud aldus gewoon gedragen als de meeste substantieven). Bij deze substantieven komt nooit een umlautverandering voor. Voorbeelden:

der Schmerz [de:ɐ ʃmɛrts] -> die Schmerzen [di: lʃmɛrtsn]

der See [de:ɐ ze:] -> die Seen [di: ze:n]

Maar:

das Ohr [das o:ɐ] -> die Ohren [di: o:rən]

das Auge [das augə] -> die Augen [di: augn]

10. Er zijn heel veel mannelijke en onzijdige substantieven die bestaan uit slechts één lettergreep. Deze krijgen meestal (maar weer niet altijd - zie maar eens in de regel hier net boven!) in het meervoud een "-e" toegevoegd en vaak (maar ook alweer niet altijd!) wordt de beklemtoonde klinker met umlaut omgevormd. Voorbeelden:

der Tag [de:ɐ tha:k] -> die Tage [di: tha:gə]

das Brot [das bro:t] -> die Brote [di: bro:thə]

Maar:

der Bach [de:ɐ bax] -> die Bäche [di: bɛxə]

das Floß [das flo:s] -> die Flöße [di: flø:se]

Uitspraaktip: Bemerk dat de "o" in das Floß [das flo:s] (betekent: "het vlot") lang uitgesproken wordt.

11. Er zijn echter ook een aantal mannelijke en onzijdige substantieven die bestaan uit slechts één lettergreep maar het meervoud vormen door toevoeging van "-er", en vaak (maar ook alweer niet altijd!) wordt de beklemtoonde klinker met umlaut omgevormd. [Ja, als u deze regels begint te begrijpen, zal u wel inzien dat het raadplegen van een woordenboek of lijst van substantieven een absolute noodzaak is om het meervoud te kennen.] Voorbeelden van de net aangehaalde regel:

der Leib [de:ɐ laip] -> die Leiber [di: laibɐ]

das Kind [das khɪnt] -> die Kinder [di: khɪndɐ]

Maar:

der Wald [de:ɐ valt] -> die Wälder [di: vɛldɐ]

das Dach [das dax] -> die Dächer [di: dɛxɐ]

12. Tenslotte zijn er substantieven, die afkomstig zijn van adjectieven (bijvoeglijke naamwoorden). Zij worden in het enkelvoud en het meervoud verbogen als echte adjectieven. Daarover volgt meer in een latere stap. Die laten we voorlopig dan ook rusten. Het gaat om bijvoorbeeld: der Kranke [de:ɐ kraŋkhə], der Starke [de:ɐ ʃ:tharkhə], der Abgeordnete [de:ɐ apgəordnəthə], der Beamte [de:ɐ bəamthə] .

Ach ja, er zijn ook substantieven die een totaal afwijkende meervoudsvorm hebben. Dat komt voor bij een aantal woorden uit vreemde talen. Die laten we voorlopig eveneens rusten.

 

Inoefening van het meervoud der mannelijke en onzijdige substantieven

Zoek eerste de betekenis van de woorden in onderstaande oefening op, en probeer die Duitse woorden juist uit te spreken.

Vervang in elk vakje het lidwoord door de meervoudsvorm "die"! Pas op: laat een spatie tussen het lidwoord en het substantief.

Pas dan het substantief aan aan de meervoudsvorm. Let daarbij op om de hoofdletter te plaatsen in het begin van elk substantief (indien u heel het woord herschrijft).

Indien bij het weergeven van een meervoud of bij de stam van een substantief een umlaut nodig is, dan kan u deze vervangen door een "e" te laten volgen op de klinker. Bijvoorbeelden:

"ä" en "ae"
"ä" en "Ae"
"ü" en "ue"
"ü" en "Ue"
"ö" en "oe"
"ö" en "Oe"
"äu" en "aeu"
"äu" en "Aeu"
U kan ook "ss" en "ß".
Dit is interessant indien u geen Duits toetsenbord gebruikt, wat aan te nemen valt.

Het resultaat van uw antwoord kan u automatisch bekomen door met de computermuis ergens buiten het vakje te klikken. Is het antwoord juist, dan verschijnt "o.k." erachter, zo niet zal "fout" weergegeven worden.

Ter hulp is het eerste woord reeds in het meervoud gezet.

Vervang de lidwoorden bij het omzetten in het meervoud, en let op de hoofdletter van elk substantief.

 

   [zie aandachtspunt hieronder]

  [uit te spreken op zijn Frans]

Aandachtspunt: Bij Duitse woorden die eindigen op "-tor" wordt de "o" erin steeds lang uitgesproken, alsook in de meervoudsuitgang "-toren" (waarbij in het meervoud de klemtoon van het woord steeds verschoven wordt naar de "o" in die woorduitgang). Voorbeelden:

der Doktor [de:ɐ doktho:ɐ] -> die Doktoren [di: doktho:rən]

der Prozessor [de:ɐ protsɛso:ɐ] -> die Prozessoren [di: protsɛso:rən] [de eerste "o" in "pro-" kort uitspreken!]

der Professor [de:ɐ profɛso:ɐ] -> die Professoren [di: profɛso:rən]. [de eerste "o" in "pro-" kort uitspreken! Steeds is dit het geval voor "pro-" aan het begin van een woord. Alleen bij het los geschreven woordje "pro" spreekt men de "o" lang uit.]

 

In stap 7 wordt deze meervoudsvorm betrokken bij de verbuiging in naamvallen en bij de vervoeging van werkwoorden.




 
Lijst van alle stappen



 

Verantwoordelijkheid: Sebastian Norbert Hope, Niedersachsen, Deutschland (zie contact).