U bevindt zich hier: Lijst stappen Stap 25  

STAP 25

Hoofdaccent: Voorzetsels met acc. en dat.

Indien u nog geen Duits spreekt of nog niet redelijk foutloos kan schrijven, is het aangewezen te starten met de inleidende algemene informatie en de eerste stap.

"Ich meine: die Kinder unter 10 Jahren, nicht die Kinder über 10 Jahre."
[ɪç mainə di: khɪndɐ unthɐ tse:n ja:rən, nɪçt di: khɪndɐ u:bɐ tse:n ja:rə]

De moeilijkste voorzetsels uit de reeks van negen voorzetsels die gevolgd kunnen worden door een accusatief of een datief, werden in de vorige stappen doorsparteld. Zeer belangrijk was daarbij het besef van richtingsaanduiding in de richting van iets (accusatief) of plaatsaanduiding (datief). Is dit onderscheid nog steeds niet klaar en duidelijk, herlees dan de vorige stappen vanaf stap 21.

In deze stap volgen twee oefeningen. Maar eerst doorlopen we even de overige van deze negen voorzetsels: hinter, neben, über, unter, zwischen

SPRAAKKUNST

substantief:   is de naam die gegeven wordt aan een object (bv.: mens, voorwerp) of een niet materieel iets (bv.: gevoelens). Men noemt dit ook een zelfstandig naamwoord.

onderwerp:   veelal de persoon of voorwerp die/dat iets doet in de zin, of waarvan een eigenschap vermeld wordt. Staat in de naamval nominatief.

lijdend voorwerp:   de persoon of het voorwerp waarop de handeling in de zin uitgevoerd wordt. Staat in de naamval accusatief.

meewerkend voorwerp:   de persoon of het voorwerp die met het werkwoord meewerkt. Staat veelal in de datief of anders gekoppeld aan een voorzetsel.

voorzetsel:   een woord dat een bepaalde betrekking weergeeft tussen twee substantieven, of tussen een werkwoord en een substantief.

lidwoord:   een woord dat aan een persoon of een voorwerp voorafgaat en er "lid" van geworden is.

adjectief:   is een woord dat een substantief karakteriseert, er een eigenschap van weergeeft. Het staat bij een substantief. Men noemt het ook een bijvoeglijk naamwoord.

predicatief:   is een adjectief dat een gelijkstelling weergeeft en gekoppeld is aan de werkwoorden "sein, werden, bleiben". Het wordt nooit verbogen.

naamval:    de verandering in een woord (verbuiging) die bepaalt welke woordsoort (bv.: onderwerp, lijdend voorwerp) het woord in de zin is. Belangrijk in het Duits!

verbuigen:    is het aanpassen van het woord aan de noodzakelijke naamval. Een tussenwerpsel of een bijwoord worden nooit verbogen.

nominatief:    is de naamval die bepaalt welke persoon of welk voorwerp het "onderwerp" van de zin is.

genitief:    is de naamval die het bezit van of de afhankelijkheid tegenover een betrokken substantief uitdrukt. Deze naamval wordt ook gebruikt na heel wat voorzetsels.

datief:    is de naamval die bepaalt welke persoon of welk voorwerp het "meewerkend voorwerp" van de zin is, of die verbonden is aan een bepaald voorzetsel.

accusatief:    is de naamval die bepaalt - onder andere - welke persoon of welk voorwerp het "lijdend voorwerp" van de zin is.

voornaamwoord:    woord dat een persoon aanduidt zonder hem of haar expliciet te noemen. "Hem" en "haar", "ik", "jij", "hij", "zij" en zo meer zijn bijvoorbeeld voornaamwoorden.

bijwoord:    is een woord dat een adjectief of een werkwoord nader kan bepalen. Het wordt nooit verbogen en kan uit de zin weggelaten worden, zonder dat de zinsconstructie in gevaar komt.

werkwoord:    is een woord dat de actie of de werking van de zin uitvoert.

vervoegen:    is het aanpassen van een werkwoord aan de persoon, aan de hoeveelheid personen, aan de tijd en aan meer.

deelwoord (Partizip):    is het woord dat deelt in de eigenschappen van meerdere woordsoorten, zoals werkwoorden, adjectieven en substantieven.

 

Hinter, neben, über, unter en zwischen

Deze vijf voorzetsels uit de reeks van negen voorzetsels die gevolgd kunnen worden door de accusatief of de datief, worden in net dezelfde omstandigheden gebruikt als in het Nederlands (achter, naast, boven(of over), onder en tussen). Hier volgen enkele voorbeelden waarbij de kennis over het gebruik van de accusatief of de datief nog eens ingeoefend kan worden. Pas op: er komen weer vrij moeilijke situaties voor...

Voorbeelden met accusatief:

Er trat hinter den Vorhang. [e:ɐ tra:t hɪnthɐ de:n fo:ɐhaŋ]

Der Ball ist hinter die Hecke gefallen. [de:ɐ bal ɪst hɪnthɐ di: hɛkə gəfaln] (hier gaat het om een beweging in de richting van 'achter de haag', niet om een plaatsaanduiding)

Die Sonne sank hinter den Horizont. [di: zonə zaŋk hɪnthɐ de:n ho:ritsont]

Er stellt seinen Stuhl neben den meinen. [e:ɐ ʃthɛlt zainən ʃthu:l ne:bn de:n mainən]

Sie setzt sich neben den Kamin, nicht vor ihn. [zi: zetst zɪç ne:bn de:n khami:n, nɪçt fo:ɐ i:n]

Fliegst du mit über die Alpen? [fli:gst du: mɪt y:bɐ di: alpn]

Die Brücke führt über die Elbe. [di: brykə fy:rt y:bɐ di: ɛlbə]

Ein Buch über die Geschichte Deutschlands. [ain bu:x y:bɐ; di: gəʃɪçthə doitʃlants] (Het boek handelt over iets. Een beweging in de richting van het verloop der geschiedenis)

Wir werden über die Probleme nachdenken. [vɪɐ vɛ:ɐdn y:bɐ di: proble:mə na:xdɛŋkhn] (Hier gaat het om een beweging van de gedachten naar iets toe)

Städte über 100.000 Einwohner. [ʃthɛ:thə y:bɐ hundərtthauzənt ainvo:nɐ] (Hier gaat het om de beweging (!) van het inwonersaantal naar meer dan 100.000 inwoners!)

Kinder über 10 Jahre alt nennen wir Teenager. [Khɪndɐ y:bɐ tse:n ja:rə alt nɛnən vi:ɐ thi:ne:tʃɐ] (ook hier gaat het om een beweging van de ouderdom in de richting van!)

Wir verreisen übers (= über das) Wochenende. [vi:ɐ fɛɐraizn y:bɐ das voynɛndə] (Een beweging in de tijd!)

Das Heizöl reicht über den Winter. [das haitsøl raixt y:bɐ de:n vɪntɐ] (ook hier gaat het om een beweging in de tijd)

Musik geht über alles. [mu:zi:k ge:t y:bɐ aləs]

Was denken Sie über diese Angelegenheit? [vas dɛŋkn zi: y:bɐ di:zə angəle:gənhait] (beweging van de gedachten naar iets toe)

Das hatte er übers (= über das) Internet erfahren. [das hathə e:ɐ y:bɐs inthɐnɛt ɛɐfa:rən] (beweging van de gedachten naar sites op het internet toe)

Er weinte über den Verlust. [e:ɐ vainthə y:bɐ de:n fɛɐlust] (Dit is een beweging van de gevoelens naar iets toe. Ditzelfde geldt bij werkwoorden als spotten, lachen, froh sein, sich freuen...)

Sie legt ein Kissen unter ihren Kopf. [zi: le:gt ain khɪsn unthɐ i:rən khopf]

Sie setzte sich zwischen die beiden jungen Männer. [zi: zetsthə zɪç tsvɪʃn di: baidn juŋn mɛnɐ]

Er fiel zwischen die Tomaten. [e:ɐ fi:l tsvɪʃn di: tho:ma:thn]

Uitspraak: Bemerkt u dat de klemtoon op het woord Horizont anders ligt dan bij het Nederlandse woord "horizon"?

 

Voorbeelden met datief:

Er trat hinter dem Vorhang hervor. [e:r tra:t hɪnthɐ de:m fo:ɐhaŋ hɛɐfo:ɐ] (Het gordijn is niet de richting in dewelke hij zich beweegt! Hij beweegt zich naar voren van achter de gordijnen, dus plaatsaanduiding)

Sie versteckt sich hinter einem Baum. [zi: fɛɐʃthɛkt zɪç hɪnthɐ ainəm baum] (Zich verbergen is geen beweging! Dit is het innemen van een plaats, dus plaatsaanduiding)

Er schloss die Tür hinter sich. [e:ɐ ʃlos di: thy:ɐ hɪnhɐ zɪç] (Deze sich is een datief, omdat het hier gaat om een plaatsaanduiding)

Sie gingen einer hinter dem anderen. [zi: gɪŋn ainɐ hɪnthɐ de:m andərə:n] (Die anderen zijn een plaatsbepaling, want de zin zegt niets over de richting waarheen zij gingen)

Wir lassen ihn hinter uns. [vi:ɐ lasn i:n hɪthɐ uns]

Neben diesen Problemen habe ich noch etwas zu erwähnen. [ne:bn di:zn pro:ble:mən ha:bə ɪç noy ɛtvas tsu: ɛɐvɛ:nən]

Es liegt dichter Nebel über der Landschaft. [ɛs li:gt dɪçtɐ ne:bl y:bɐ de:ɐ: lantʃaft]

Ich bin über dem Lärm aufgewacht. [ɪç bɪn y:bɐ de:m Lɛ:rm aufgəvaxt] (Ik ben onder het lawaai wakker geworden, dit is dus een plaatsaanduiding)

Etwas unter dem Mikroskop betrachten. [ɛtvas unthɐ de:m mikrosko:p bətraxthn] (betrachten betekent 'bekijken')

Der Zug fährt unter der Brücke. [de:ɐ tsu:k fɛ:rt unthɐ de:ɐ brykə] (De trein rijdt niet in de richting van de brug (in deze uitspraak), maar wel ergensheen en daarbij onder de brug, dus plaatsaanduiding)

Unter Tränen verließ er uns. [unthɐ trɛ:nən fɛɐli:s e:ɐ uns]

Unter dem Vorbehalt, dass... [unthɐ de:m fo:ɐbəhalt, das]

Unter der Woche hat er keine Zeit. [unthɐ de:ɐ voxə hat e:ɐ khaine zait]

Kinder unter 10 Jahren. [khɪndɐ unthɐ tse:n ja:rən] (Opgelet!! Bij unter met een getallenaangifte gebruikt men de datief (als een plaatsaanduiding aldus), terwijl men bij über met een getalaangifte de accusatief gebruikt (dan beschouwt men het als een beweging in de richting van meer dan dat getal)! Dat is wel erg vreemd, maar men beschouwt dit als volgt: Onder een getal kan geen waarde meer bijkomen (alle waarden liggen vast, tenzij men met negatieve waarden zou voorbouwen), terwijl boven een getal een beweging naar oneindig veel kan gebeuren (er ligt niets vast) Daarom aldus: "Ich meine: die Kinder unter 10 Jahren, nicht die Kinder über 10 Jahre." [ɪç mainə di: khɪndɐ unthɐ tse:n ja:rən, nɪçt di: khɪndɐ u:bɐ tse:n ja:rə]. Bemerkt u de datief (Jahren met een -n) bij unter en de accusatief (Jahre zonder een -n) bij über?

Es gab Streit unter den Erben. [ɛs ga:p ʃtrait unthɐ de:n ɛɐbn]

Der Abstand zwischen den Punkten A und B... [de:ɐ apʃthant tsvɪ:ʃn de:n phuŋkthn a: unt be:]

Zwischen dem 1. und dem 10. Januar... [tsvɪ:ʃn de:m ɛɐsthn unt de:m tse:nthn janua:ɐ]

Es ist zum (= zu dem) Bruch zwischen den beiden gekommen. [ɛs ɪst zu:m bru:x tsvɪ:ʃn de:n baidn gəkhomən]

Belangrijke herhaling: Kinder unter 10 Jahren. Bij unter met een getallenaangifte gebruikt men de datief (als een plaatsaanduiding aldus), terwijl men bij über met een getalaangifte de accusatief gebruikt (dan beschouwt men het als een beweging in de richting van meer dan dat getal)! Dat is wel erg vreemd, maar men beschouwt dit als volgt: Onder een getal kan geen waarde meer bijkomen (alle waarden liggen vast, tenzij men met negatieve waarden zou voorbouwen), terwijl boven een getal een beweging naar oneindig veel kan gebeuren (er ligt niets vast) Daarom aldus: "Ich meine: die Kinder unter 10 Jahren, nicht die Kinder über 10 Jahre." [ɪç mainə di: khɪndɐ unthɐ tse:n ja:rən, nɪçt di: khɪndɐ u:bɐ tse:n ja:rə]. Bemerkt u de datief (Jahren met een -n) bij unter en de accusatief (Jahre zonder een -n) bij über?

Uitspraak: Vergeet niet, dat in het Duits het voorvoegsel "ver-" bij woorden steeds met helle "e" uitgesproken wordt, en dat de "r" als een aard doffe "e" uitgesproken wordt. Die helle "e" mag u (moet niet) ook gebruiken bij de voorvoegsels "ge-"en "be-". Daardoor accentueert u dat voorvoegsel, of kan u ook een meer 'verheven' taal gebruiken.

 

OEFENING

Indien een umlaut of een "ß" nodig is, dan kan u bij het invullen van de nodige woorden deze umlaut vervangen door een "e" te laten volgen op de klinker. Tevens kan u de "ß" vervangen dooor "ss". Bijvoorbeelden:

"ä" en "ae"
"ä" en "Ae"
"ü" en "ue"
"ü" en "Ue"
"ö" en "oe"
"ö" en "Oe"
"äu" en "aeu"
"äu" en "Aeu"
"ß" en "ss".
Dit is interessant indien u geen Duits toetsenbord gebruikt, wat aan te nemen valt.


De in te vullen vakjes werken als volgt:

De functionaliteit van het voorbeeld hier is uitgeschakeld.
Gelieve aan de hand van het voorbeeld de werking uit te testen in de oefening zelf.
 
Te verwerken tekstvakjes:
 

Verwijder het vraagteken en de haakjes er rond en pas het gegeven aan.
Klik dan met de muis ergens buiten het tekstvakje.
 
 
Onmiddellijk zal aangegeven worden of het resultaat goed (o.k) of fout is:
 

 

 
Indien het resultaat fout is, kan u ofwel corrigeren door opnieuw in het tekstvakje te klikken en aan te passen, ofwel hulp inroepen.

 

Hulpmiddelen

 

Volgend hulpmiddel staat ter beschikking:
 

 
Hulp brengt u naar een pagina uit de taalhulp voor gevorderden die meer informatie geeft over voorzetsels. Dit symbool staat steeds achter het laatste woord, dat door het desbetreffend voorzetsel beïnvloed wordt.

 

Oefening: accusatief of datief na enkele voorzetsels

 

Hier volgen enkele teksten uit de Duitse kranten van dinsdag 30 september 2008.

 

Nach den historischen Vortagesverlusten an Wall Street ist auch Asiens Leitbörse in Tokio in den Abwärtssog geraten. Der 225 führende Werte umfassende Nikkei notierte an Dienstag zur Handelsmitte einen heftigen Abschlag von 544,54 Punkten.

 

CSU-Chef Erwin Huber zieht die Konsequenzen aus dem Wahldebakel: Der Parteichef wird nach Informationen der Nachrichtenagenturen AFP und dpa seinen Rücktritt erklären. Beide Nachrichtenagenturen berufen sich auf .

 

Der CSU-Landesgruppenvorsitzende artikuliert damit eine Stimmung, die unter noch stärker verbreitet ist als unter .

 

Stolz auf Rundum-Schutz sind die Sparkassen und Volksbanken, die unbegrenzt haften.

 

Beim Sony Ericsson Z555i handelt es sich um ein Mobiltelefon, das vornehmlich mit seinem Design beeindrucken will:... Auch die Kamera wurde in Aufsatz integriert. Der Clou: Ein Wink über Linse genügt, um eingehende Anrufe oder störende Alarmsignale stumm zu schalten.

 

"Ich bin enttäuscht über Votum des Kongresses", sagte Bush. Der Schock an Aktienmarkt über Scheitern des Rettungspakets sitzt tief.

 

Walter warnt seit Wochen vor Projekt, betont jedoch stets in Atemzug, er werde nicht gegen seine Chefin stimmen.

 

Vertalingsoefening: accusatief of datief na enkele voorzetsels

 

Ook in deze oefening gaat het om teksten uit de Duitse kranten van dinsdag 30 september 2008. Dit is dan ook meteen een oefening om uw woordenschat aan te scherpen.

 

13 maanden was hij in ambt. Nu treet Erwin Huber als CSU-chef terug.

De dag, waarop de zwaarste Amerikaanse financiële crisis sinds de Grote Depressie uiteindelijk tot regeringscrisis werd, begint met een dramatische oproep van de president.

De Hang-Seng-Index in het raadloze Japan verloor in de eerste tien minuten van de handel 978 punten.

In de nacht op maandag, onder enorme tijdsdruk, werden de regering, de Bundesbanken en meerdere bankchefs het eens over een miljarden-reddingspakket.

De groenen eisten de deelname van het parlement aan de reddingsactie.

België, Frankrijk en Luxemburg willen het aangeslagen Dexia met een kapitaalsverhoging in de hoogte van 6,4 miljard Euro helpen.

In procent gemeten bleef de terugval op maandag echter ver achter de instorting [Einbruch] van 'Zwarte Maandag' op Oktober 1987 met meer dan [vertaal 'met meer dan' door 'über'] 20 procent achter.

 

In stap 26 komen de voorzetsels aan bot, die altijd en altijd door een accusatief gevolgd worden...

 

 
Lijst van alle stappen



 

Verantwoordelijkheid: Sebastian Norbert Hope, Niedersachsen, Deutschland (zie contact).