U bevindt zich hier: Lijst stappen Stap 20  

STAP 20

Hoofdaccent: gesubstantiveerde adjectieven

Indien u nog geen Duits spreekt of nog niet redelijk foutloos kan schrijven, is het aangewezen te starten met de inleidende algemene informatie en de eerste stap.

"Die Kranken hoffen auf Besserung."
[di: kraŋkhn hofn auf bɛsəruŋ]

In de vorige stappen hebben wij adjectieven en voornaamwoorden leren verbuigen. Daarbij werd haast steeds gezwegen over de mogelijkheid om adjectieven te gebruiken als substantieven. Zeer vele adjectieven gebruiken wij immers als dusdanig in elke taal. Bijvoorbeeld "De zieken hopen op beterschap" of "De herstellenden doen het goed" of "De gediplomeerden glorieerden". Zoals u ziet, kunnen zowel echte adjectieven als ook deelwoorden van werkwoorden daartoe gebruikt worden. De vraag hier is: hoe verbuigt men deze "gesubstantiveerde adjectieven"?

SPRAAKKUNST

substantief:   is de naam die gegeven wordt aan een object (bv.: mens, voorwerp) of een niet materieel iets (bv.: gevoelens). Men noemt dit ook een zelfstandig naamwoord.

onderwerp:   veelal de persoon of voorwerp die/dat iets doet in de zin, of waarvan een eigenschap vermeld wordt. Staat in de naamval nominatief.

lijdend voorwerp:   de persoon of het voorwerp waarop de handeling in de zin uitgevoerd wordt. Staat in de naamval accusatief.

meewerkend voorwerp:   de persoon of het voorwerp die met het werkwoord meewerkt. Staat veelal in de datief of anders gekoppeld aan een voorzetsel.

voorzetsel:   een woord dat een bepaalde betrekking weergeeft tussen twee substantieven, of tussen een werkwoord en een substantief.

lidwoord:   een woord dat aan een persoon of een voorwerp voorafgaat en er "lid" van geworden is.

adjectief:   is een woord dat een substantief karakteriseert, er een eigenschap van weergeeft. Het staat bij een substantief. Men noemt het ook een bijvoeglijk naamwoord.

predicatief:   is een adjectief dat een gelijkstelling weergeeft en gekoppeld is aan de werkwoorden "sein, werden, bleiben". Het wordt nooit verbogen.

naamval:    de verandering in een woord (verbuiging) die bepaalt welke woordsoort (bv.: onderwerp, lijdend voorwerp) het woord in de zin is. Belangrijk in het Duits!

verbuigen:    is het aanpassen van het woord aan de noodzakelijke naamval. Een tussenwerpsel of een bijwoord worden nooit verbogen.

nominatief:    is de naamval die bepaalt welke persoon of welk voorwerp het "onderwerp" van de zin is.

genitief:    is de naamval die het bezit van of de afhankelijkheid tegenover een betrokken substantief uitdrukt. Deze naamval wordt ook gebruikt na heel wat voorzetsels.

datief:    is de naamval die bepaalt welke persoon of welk voorwerp het "meewerkend voorwerp" van de zin is, of die verbonden is aan een bepaald voorzetsel.

accusatief:    is de naamval die bepaalt - onder andere - welke persoon of welk voorwerp het "lijdend voorwerp" van de zin is.

voornaamwoord:    woord dat een persoon aanduidt zonder hem of haar expliciet te noemen. "Hem" en "haar", "ik", "jij", "hij", "zij" en zo meer zijn bijvoorbeeld voornaamwoorden.

bijwoord:    is een woord dat een adjectief of een werkwoord nader kan bepalen. Het wordt nooit verbogen en kan uit de zin weggelaten worden, zonder dat de zinsconstructie in gevaar komt.

werkwoord:    is een woord dat de actie of de werking van de zin uitvoert.

vervoegen:    is het aanpassen van een werkwoord aan de persoon, aan de hoeveelheid personen, aan de tijd en aan meer.

deelwoord (Partizip):    is het woord dat deelt in de eigenschappen van meerdere woordsoorten, zoals werkwoorden, adjectieven en substantieven.

Verbuiging in het algemeen

Algemeen geldt voor gesubstantiveerde adjectieven dezelfde verbuiging als voor gewone adjectieven. Zie daartoe de stappen 15 tot en met 18. Dit kan dan ook sterke, zwakke of gemengde verbuiging met zich brengen. Let er wel op om gesubstantiveerde adjectieven in de geschreven taal met een hoofdletter te beginnen. Enkele voorbeelden:

der Kranke [de:ɐ kraŋkhə]

Das Leiden des Kranken [das laidn dɛs kraŋkhn]

Kranke hoffen immer auf Besserung. [kraŋkhə hofn ɪmɐ auf bɛsəruŋ]

Die Kranken leiden oft auch seelisch. [di: kraŋkhn laidn oft aux ze:lɪʃ]

Ein Kranker ist hilfsbedürftig. [ain kraŋkhɐ ɪst hɪlfsbədyrfthɪç]

Eveneens geldt de algemene regel, dat een gesubstantiveerd adjectief parallel verbogen wordt, indien er een gewooon adjectief aan voorafgaat. Voorbeelden:

ein integrer Beamter [ain ɪnthe:grɐ bəamthɐ]

der witzige Gelehrte [de:ɐ vɪtsɪgə gə:le:rthə]

reden von fernem Zukünftigem [re:dn fon fɛrnəm tsu:khynfthɪgəm]

En eveneens gelden voor gesubstantiveerde adjectieven de regels voor adjectieven na een voornaamwoord. In dat geval worden dan ook de gesubstantiveerde adjectieven zwak verbogen, behalve na bezittellijke voornaamwoorden, waarbij ze gemengd verbogen worden, net zoals de gewone adjectieven. Voorbeelden:

Dein Angestellter benimmt sich gar nicht. [dain angəʃthɛlthɐ bənɪmt zɪç ga:ɐ nɪçt]

Man soll diesem Erblindeten gefälligst helfen. [man zol di:zm ɛɐblɪndəthn gəfɛlɪst hɛlfn]

Die Macken desjenigen Verrückten [d: makhn dɛsje:nɪgn fɛɐrykthn]

En ja, ook hier komt het probleem op van de voornaamwoordelijke adjectieven, van dezen aldus die zich soms gedragen als een voornaamwoord (met zwakke verbuiging van het gesubstantiveerde adjectief erna, tenzij het voornaamwoordelijk adjectief niet verbogen wordt, waarna sterke verbuiging volgt), en soms als een adjectief (met parallelle verbuiging van het gesubstantiveerde adjectief erna). Hierbij zullen - net zoals voor de gewone adjectieven - alweer gewoonte en oefening helpen. Raadpleeg steeds de voornaamwoordelijke adjectieven. Enkele voorbeelden:

Ich wünsche dir alles Gute. [ɪç vynʃə di:ɐ aləs gu:thə]

Er tut wenig Sinnliches. [e:ɐ thu:t ve:nɪç zɪnlɪgəs]

Da gibt noch vieles Unbekannte. [da: gɪpt nox fi:ləs unbəkhanthə]

 

Uitzonderingen op de algemene verbuiging

1. Wordt een gesubstantiveerd adjectief als bijkomende beschrijving gebruikt (bv: "hij als geestelijke,..."), dan wordt dit steeds sterk verbogen, maar in de datief enkelvoud steeds zwak. Datzelfde geldt ook na persoonlijke voornaamwoorden (bv: "Jij, onschuldige,..."), maar hier wordt het adjectief ook zwak verbogen in de nominatief meervoud (bv: "Jullie, afgevaardigden,..."). Pas wel op: als dergelijke bijkomende beschrijving vergezeld wordt door een lidwoord, dan wordt uiteraard die bijkomende beschrijving steeds zwak verbogen. Voorbeelden:

Er als Geistlicher soll das halt wissen. [e:ɐ als gaistlɪgɐ zol das halt vɪsn]

Ihr Abgeordneten solltet unbestechlich sein. [i:ɐ apgəortnəthə zolthət unbəʃthɛçlɪç zain]

Dir Armen will ich gerne etwas schenken. [di:ɐ armən vɪl ɪç gɛɐnə ɛtvas ʃ:ɛŋkhn]

du Lieber! [du: li:bɐ]

2. Er zijn een aantal gesubstantiveerde adjectieven die reeds zo ingeburgerd zijn, dat zij als echte substantieven beschouwd worden en dus helemaal niet meer als gesubstantiveerde adjectieven. Maar hier doen zich een heel stel problemen voor...

De substantieven "die Parallele, die Horizontale, die Vertikale, die Gerade, die Senkrechte, die Waagerechte" [di: pharale:lə di: ho:ritsontha:lə di: vɛɐthikha:lə di: gəra:də di: zɛŋkrɛçthə di: va:gərɛçthə] zijn vrouwelijke substantieven met meervoudsvorm eindigend op -n, maar deze woorden kunnen toch nog als adjectieven gebruikt worden. Dat is hetzelfde als in het Nederlands: "De parallelle van..." en "Een parallel geval...". Worden ze als adjectief gebruikt, dan passen alle regels voor verbuiging van adjectieven. Voorbeelden:

Die Senkrechten soll man nicht waagerecht bedenken! [di: zɛŋkrɛçthn zol man nɪçt va:gərɛçt bədɛŋkhn] (Hier is "Senkrechte" een substantief)

(over twee palen:) Zwei Senkrechte hast du falsch gebaut. [tsvai zɛŋkrɛçthə hast du: falʃ gəbaut] (Hier is "Senkrechte" een gesubstantiveerd adjectief)

Opmerking: Bemerk bij het woord "die Parallele" [di: pharale:lə] de verschillen met het Nederlands: de "e" tussen de "l"'s wordt lang uitgesproken, en de laatste "l" wordt niet dubbel geschreven (wat in het Nederlands zou zijn: de parallelle).

Uitspraaktip: Bij het woord "die Vertikale" [di: vɛɐthikha:lə] spreekt men de "V" uit als een Nederlandse "v" in tegenstelling tot de Duitse uitspraak als een "f". De reden daartoe is het niet volledig verduitst zijn van dit niet-Duitse woord (in het Duits gebruikt men immers meer het woord "die Senkrechte" [di: zɛŋkrɛçthə]).

Mannelijke gesubstantiveerde adjectieven die reeds zo ingeburgerd zijn dat ze als echte substantieven beschouwd worden, worden verbogen zoals mannelijke substantieven die bij elke naamval de uitgang -en hebben (behalve natuurlijk in de nominatief enkelvoud). Zo bijvoorbeeld:

Der Junge, des Jungen, dem Jungen, den Jungen, die Jungen...

Der Invalide, des Invaliden, dem Invaliden, den Invaliden, die Invaliden...

 

Uitspraaktip: Ook hier komen we een woord uit de vreemde taal tegen, het woord "der Invalide" [de:ɐ ɪnvali:də], waarbij de "V" uitgesproken wordt als een Nederlandse "v" in tegenstelling tot de Duitse uitspraak als een "f". De reden daartoe is alweer het niet volledig verduitst zijn van dit niet-Duitse woord (in het Duits gebruikt men immers meer het woord "der Behinderte" [de:ɐ bəhɪndərthə], , hoewel "der Invalide" algemeen in het Duits gebruikt wordt voor slachtoffers van een ongeval of een oorlog).

Oefening

Indien een umlaut of een "ß" nodig is, dan kan u bij het invullen van de nodige woorden deze umlaut vervangen door een "e" te laten volgen op de klinker. Tevens kan u de "ß" vervangen dooor "ss". Bijvoorbeelden:

"ä" en "ae"
"ä" en "Ae"
"ü" en "ue"
"ü" en "Ue"
"ö" en "oe"
"ö" en "Oe"
"äu" en "aeu"
"äu" en "Aeu"
"ß" en "ss".
Dit is interessant indien u geen Duits toetsenbord gebruikt, wat aan te nemen valt.


De in te vullen vakjes werken als volgt:

De functionaliteit van het voorbeeld hier is uitgeschakeld.
Gelieve aan de hand van het voorbeeld de werking uit te testen in de oefening zelf.
 
Te verwerken tekstvakjes:
 

Verwijder het vraagteken en de haakjes er rond en pas het gegeven aan.
Klik dan met de muis ergens buiten het tekstvakje.
 
 
Onmiddellijk zal aangegeven worden of het resultaat goed (o.k) of fout is:
 

 

 
Indien het resultaat fout is, kan u ofwel corrigeren door opnieuw in het tekstvakje te klikken en aan te passen, ofwel hulp inroepen.

Oefening:

Drei wurden sofort entlassen.

Die Tücken des reichen uns jetzt.

Du , steh auf und erzähl uns, was alles du gehört hast, sagte der Wundertäter.

Das wenige möchte ich bei solchem Sturm gerne sicher aufheben.

Dem helfen wir immer gerne.

Er als tut noch viel in seinem Leben.

 

Vanaf de volgende stap, stap 21, duiken we in het vrij moeilijke gebruik van voorzetsels in het Duits.




 
Lijst van alle stappen



 

Verantwoordelijkheid: Sebastian Norbert Hope, Niedersachsen, Deutschland (zie contact).