U bevindt zich hier: Lijst stappen Stap 15  

STAP 15

Hoofdaccent: adjectieven en voornaamwoorden

Indien u nog geen Duits spreekt of nog niet redelijk foutloos kan schrijven, is het aangewezen te starten met de inleidende algemene informatie en de eerste stap.

"Es gibt erhöhte Kfz-Steuer für Fahrer, deren alten Autos allzu viel CO2 ausstoßen."
[ɛs gi:pt ɛɐhøthə Kha:ɛftsɛtʃthoiɐ fyɐ fa:rɐ de:rən autho:s altsu: fi:l tse:o:tsvei ausʃtho:sn]

De vorige stap leerde ons de adjectieven te verbuigen. Dat wordt in deze en volgende stappen verder uitgebouwd, samen met kennis over de voornaamwoorden in het Duits.

 

PARALLELE VERBUIGING VAN ADJECTIEVEN

In de vorige stap hebben we terloops een naam gegeven aan elke verbuigingsmogelijkheid voor adjectieven. Die namen zal u zich best eigen maken:

Sterke verbuiging: geen lidwoord voor het substantief, waarop het adjectief slaat.
Zwakke verbuiging: er gaat een bepaald lidwoord aan het substantief vooraf, waarop het adjectief slaat.
Gemengde verbuiging: er gaat een onbepaald lidwoord aan het substantief vooraf, waarop het adjectief slaat.

Overloop nog eens rustig elk van deze verbuigingen van adjectieven. Laat alvast dit venster openstaan, want we zullen het vandaag meerdere malen nodig hebben.

Een volgende vraag dringt zich op: hoe verbuigt men een tweede of derde adjectief, dat op hetzelfde substantief slaat?

REGEL: Twee of meerdere adjectieven na elkaar worden op gelijke wijze verbogen. Dat noemen we de parallele verbuiging. Wordt dan ook het eerste adjectief sterk, zwak of gemengd verbogen, dan worden alle daaropvolgende adjectieven die op hetzelfde substantief slaan, parallel aan het eerste adjectief verbogen. Voorbeelden uit de vorige stap, aangevuld met meerdere adjectieven:

Hij ging altijd naar een oude lieve dame: "Er ging immer zu einer alten lieben Dame" [e:ɐ gɪŋ ɪmɐ tsu: ainɐ althn li:bn da:mə]
Zij kocht daar toch wel een afschuwelijke, rode en ouderwetse lamp: "Sie kaufte sich halt eine hässliche, rote und altmodische Lampe" [si: khauftə zɪç halt ainə hɛsliçə ro:thə unt altmo:dɪʃə lamphə]
Wij genieten van het mooie golvende landschap: "Wir genießen die schöne wellende Landschaft" [vIɐ gəni:sn di: ʃønə vɛləndə lantʈaft]

Opmerking: Zoals in het Nederlands wordt een van de opeenvolgende adjectieven niet verbogen, indien dit adjectief slaat op een van de andere adjectieven en niet op het substantief. Voorbeeld: "Hij is een uitgesproken sympathiek mens". Daarbij slaat "uitgesproken" op het daaropvolgende adjectief en niet op het substantief. In het Duits wordt dit eerste adjectief dan ook niet verbogen: "Er ist ein ausgesprochen sympathischer Mensch" [e:ɐ ɪst ain ausgəʃroxn zympha:thɪʃɐ mɛnʃ].

 

VERBUIGING VAN AANWIJZENDE VOORNAAMWOORDEN

Er bestaan vele, zeer vele voornaamwoorden. Soms vervangen ze een persoon of een zaak in de zin, zoals "De wagen staat daar. Wil jij hem wassen?". Soms staan zij echter bij een substantief en gedragen zich dan als een lidwoord zoals in "Dergelijke wagen wil ik wel". En soms gedragen ze zich als een adjectief zoals in "Volgende dingen ...".

Er zijn verschillende soorten voornaamwoorden. Zo spreken we over persoonlijke voornaamwoorden die een persoon of een zaak in een zin vervangen (bijvoorbeeld: hij, zij, ik, jij, wij). Er zijn er ook die een uitdrukkelijk accent leggen bij het aanwijzen van een persoon of een zaak. Deze noemen we de aanwijzende voornaamwoorden zoals "die, deze, dergelijke". Andere wijzen erop wie de persoon of de zaak bezit: de bezittelijke voornaamwoorden zoals "mijn, zijn, haar, onze". En weer andere stellen een vraag: de vragende voornaamwoorden zoals "wie, wat, welk". Alweer andere geven een vage hoeveelheid aan: de onbepaalde voornaamwoorden zoals "veel, weinig, andere, beide, geen, volgend". Tenslotte zijn er ook speciale voornaamwoorden zoals de reflexieve en relatieve voornaamwoorden. De eersten daarvan zagen we reeds in een eerdere stap. De tweede zullen we later leren kennen.

In deze stap benaderen we de verbuiging van de aanwijzende en vragende voornaamwoorden, alsook de verbuiging van adjectieven die daarop zouden kunnen volgen, zoals in "dergelijke mooie dingen".

Hoe verbuigt men deze voornaamwoorden? Een hulpmiddel daartoe is de lijst van voornaamwoorden. Laat deze link alvast openstaan. We zullen er vanaf nu voortdurend in grasduinen.

Voor de aanwijzende voornaamwoorden kan u de verbuiging ervan terugvinden door op elk aanwijzend voornaamwoord te klikken. Algemeen gedlt daarbij het volgende:

Het Nederlandse aanwijzend voornaamwoord "die" is in het Duits hetzelfde als het bepaalde lidwoord, namelijk der [de:ɐ]. De verbuiging ervan gelijkt op die van het bepaald lidwoord, maar snuffel even rustig in de tabel ter verbuiging van 'der', en het zal u opvallen dat de genitief en datief sterk kunnen afwijken van dat bepaald lidwoord. Lees ook rustig alle voorbeelden ervan op die link en alle opmerkingen.

Andere aanwijzende voornaamwoorden worden volledig verbogen zoals het bepaald lidwoord der [de:ɐ]. Lees daartoe de pagina's op de links naar elk van de aanwijzende voornaamwoorden. Bijzonder daarbij zijn de samengestelde aanwijzende voornaamwoorden, zoals derjenige [de:ɐje:nɪgə] of derselbe [de:ɐzɛlbə]. Deze samengestelde voornaamwoorden worden beschouwd als zijnde een bepaald lidwoord, gekoppeld aan een adjectief. Daaruit volgt, dat het eerste deel van dergelijke samengestelde voornaamwoorden verbogen wordt als het bepaald lidwoord der [de:ɐ], en het tweede deel als een adjectief dat zwak verbogen wordt (zoals steeds na een bepaald lidwoord). Ter oefening kan u de verbuigingstabel van derjenige
[de:ɐje:nɪgə] zelf aanleggen. De nominatief is als voorbeeld reeds ingevuld:

 

DERJENIGE, verbogen in het enkelvoud
Naamval Mannelijk Vrouwelijk Onzijdig
Nominatief
Genitief
Datief
Accusatief

 

DERJENIGE, verbogen in het meervoud
Naamval Meervoud
Nominatief
Genitief
Datief
Accusatief

 

VERBUIGING VAN ADJECTIEVEN NA EEN AANWIJZEND VOORNAAMWOORD

Indien een aanwijzend voornaamwoord als een lidwoord bij een substantief gebruikt wordt en er een adjectief tussen staat (zoals in "die lelijke eend"), dan wordt het adjectief zwak verbogen, net zoals adjectieven na een bepaald lidwoord. (Later zullen we ook voorbeelden zien van aanwijzende voornaamwoorden die zich als een onbepaald lidwoord gedragen zoals de woordengroep "een dergelijke". Daarbij wordt een volgend adjectief gemengd verbogen zoals steeds na een onbepaald lidwoord (bv: "een dergelijke lelijke eend").

Hier volgt een oefening op de verbuiging van aanwijzende voornaamwoorden en de verbuiging van eventuele adjectieven erachter. Lees daartoe nog eens elke pagina die met link vermeld is in de lijst van aanwijzende voornaamwoorden en doorloop de voorbeelden aldaar en de opmerkingen. Neem er uw tijd voor...

Oefening: vertaal volgende zinnen.

Indien een umlaut of een "ß" nodig is, dan kan u bij het invullen van de nodige woorden deze umlaut vervangen door een "e" te laten volgen op de klinker. Tevens kan u de "ß" vervangen dooor "ss". Bijvoorbeelden:

"ä" en "ae"
"ä" en "Ae"
"ü" en "ue"
"ü" en "Ue"
"ö" en "oe"
"ö" en "Oe"
"äu" en "aeu"
"äu" en "Aeu"
"ß" en "ss".
Dit is interessant indien u geen Duits toetsenbord gebruikt, wat aan te nemen valt.

 

Kijk eens naar die schurken. Met die past men beter op.

Dergelijke problemen lost men niet gemakkelijk op.

Ik kan enkel diegenen bedanken, die me een goede dienst bewijzen.

Wat doen die jongen en dat meisje daar? Deze lijkt te wenen en die daar lijkt duchtig te schelden.

Er bestaat verhoogde rijtaks (= Kfz-Steuer) voor bestuurders, wiens oude auto's al teveel CO2 uitstoten.

De nieuwe wagen heeft diezelfde vervelende ongemakken als de oude.

Deze zomerse maand vergeten we niet snel.

 

VERBUIGING VAN VRAGENDE VOORNAAMWOORDEN

Lees aaandachtig de informatie over vragende voornaamwoorden alsook het speciale gebruik van vragend voornaamwoord welch . Geef daarbij veel aandacht aan de opmerkingen op die pagina's.

Valt u daarbij de genitiefvorm op van de voornaamwoorden wer [ve:ɐ] en was [vas], en hoe de datief voor was [vas] gewoonweg niet bestaat?

Bemerkt u ook hoe de genitief van welch [vɛlç] zowel kan eindigen op een "s" als op een "n"? En dat de zelfstandige vorm van dit voornaamwoord geen onderscheid maakt tussen de geslachten (mannelijk, vrouwelijk en onzijdig)? In dat geval gebruikt men altijd de vorm welches [vɛlçəs]. Neem de voorbeelden op die pagina nog eens door...

 

VERBUIGING VAN ADJECTIEVEN NA EEN VRAGEND VOORNAAMWOORD

Zoals na aanwijzende voornaamwoorden verbuigt men een adjectief na het vragend voornaamwoord welch [vɛlç]steeds zwak, behalve als dit voornaamwoord niet verbogen wordt (zie voorbeelden op de pagina voor vragend voornaamwoord welch. In dat laatste geval wordt het daaropvolgende adjectief sterk verbogen.

De vragende voornaamwoorden in hun verbuiging en in de verbuiging van adjectieven die erop volgen, gaan we nu inoefenen.

Oefening: vertaal volgende zinnen.

Indien een umlaut of een "ß" nodig is, dan kan u bij het invullen van de nodige woorden deze umlaut vervangen door een "e" te laten volgen op de klinker. Tevens kan u de "ß" vervangen dooor "ss". Bijvoorbeelden:

"ä" en "ae"
"ä" en "Ae"
"ü" en "ue"
"ü" en "Ue"
"ö" en "oe"
"ö" en "Oe"
"äu" en "aeu"
"äu" en "Aeu"
"ß" en "ss".
Dit is interessant indien u geen Duits toetsenbord gebruikt, wat aan te nemen valt.

 

Wat is daar gaande?

Wie help je vandaag?

Waartoe hebben jullie dat nodig?

"Hallo, ik gebruik Kurts laptop." "Verontschuldiging, wiens?"

Welke moeilijke uitdagingen staan nog voor de deur?

De agressie van welke gevaarlijke terrorist?

Welke is de hoofdstad van België.

In de volgende stap, stap 16, komen de persoonlijke en de bezittelijke voornaamwoorden aan bod met hun verbuiging en de verbuiging van adjectieven die erop volgen.




 
Lijst van alle stappen



 

Verantwoordelijkheid: Sebastian Norbert Hope, Niedersachsen, Deutschland (zie contact).